10. Pierwszy rok rządów sanacyjnych

Po przewrocie majowym Piłsudski wprowadził rządy oparte na armii i swoich zwolennikach. Ten system nazywany był wtedy sanacją (łac. uzdrowienie).

Pierwszym krokiem było ograniczenie, i to znaczące, roli parlamentu. Kolejnym – nowelizacja konstytucji (nastąpiła 2 sierpnia 1926 roku). Zmiany wzmocniły rolę prezydenta, który od tej pory mógł wydawać rozporządzenia z mocą ustawy, a także – na wniosek rządu – rozwiązywać obie izby parlamentu.

Nie znaczy to, że opozycja zniknęła. Już we wrześniu 1926 roku Klub Chrześcijańskiej Demokracji zgłosił wniosek o wotum nieufności wobec dwóch ministrów w rządzie Kazimierza Bartla. Wniosek w Sejmie uzyskał większość, Bartel podał więc gabinet do dymisji, ale Piłsudski polecił prezydentowi, aby powołał rząd w takim samym składzie. Gest został odczytany – prawidłowo – jako przejaw nieliczenia się z większością parlamentarną. Bez znaczenia był przy tym sam rząd Bartla, przetrwał on bowiem tylko cztery dni.

Na czele kolejnego stanął sam Piłsudski. Decyzja marszałka nie była zaskoczeniem, natomiast skład rządu – już tak. Do swojego gabinetu powołał polityków różnych opcji, w tym konserwatystów. Tym samym Piłsudski zademonstrował wszystkim (przede wszystkim własnym zwolennikom), że nie jest zakładnikiem żadnego ugrupowania, i że ma równy dystans wobec partii politycznych. Ważnym symbolicznie gestem było również spotkanie z przedstawicielami arystokracji, do którego doszło wkrótce po powołaniu rządu. Sam Piłsudski mówił w tym czasie o sobie: „Nie chciałem nigdy należeć do żadnego stronnictwa, ani też aprobować panowania stronnictw nad Polską”.

Piłsudski jako premier skupiał się przede wszystkim na sprawach wojskowych, uważając armię za jedyną siłę zdolną do ochrony suwerenności państwa.

W grudniu 1926 na Litwie miał miejsce zamach stanu. Rozpoczęły się represje wobec polskiej mniejszości. Polska nie pozostała dłużna, rewanżując się zamknięciem litewskiego seminarium nauczycielskiego na Wileńszczyźnie. Józef Piłsudski 9 grudnia pojawił się osobiście na posiedzeniu Ligi Narodów w Genewie i podczas spotkania z premierem Litwy wymusił deklarację, że między Polską a Litwą panuje pokój.

Czytaj dalej:

11. Powstanie BBWR