12. Drugi rząd Piłsudskiego i konfrontacja z parlamentem

30 czerwca 1930 w Krakowie Centrolew zorganizował Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu. Uchwalono na nim rezolucję wzywającą do zakończenia dyktatury Piłsudskiego oraz usunięcia ze stanowiska prezydenta Ignacego Mościckiego – partie opozycyjne uważały głowę państwa za figuranta.

Rezolucja mówiła również o konieczności powołania demokratycznego rządu, opartego na szerokim poparciu społecznym. Zaplanowano również kilkadziesiąt antyrządowych i antysanacyjnych demonstracji.

23 sierpnia nastąpiła dymisja gabinetu Walerego Sławka. Na czele rządu stanął osobiście Józef Piłsudski. Była to oczywista reakcja na działania Centrolewu. Piłsudski nie szczędził posłom – zwłaszcza im – mocnych słów na łamach prasy. „Praca w sejmie śmierdzi i zaraża powietrze” – stwierdził np. na łamach „Gazety Polskiej”. Zadeklarował również, że nie cofnie się nawet przed naruszeniem nietykalności cielesnej posłów, gdy zajdzie taka potrzeba.

29 sierpnia 1930 Mościcki, na wniosek Piłsudskiego, wydał zarządzenie o rozwiązaniu parlamentu. Oznaczało to, że od wejścia tego aktu w życie posłów nie chronił już immunitet.

1 września 1930 roku Felicjan Sławoj Składkowski przedstawił marszałkowi listę wrogów politycznych, na której Piłsudski osobiście wskazał osoby, które uważał za szczególnie niebezpieczne – miały być one aresztowane i osadzone w twierdzy brzeskiej. Wśród nich znaleźli się m.in. Wincenty Witos, Karol Popiel oraz Wojciech Korfanty. Politycy opozycji zostali uwięzieni bez nakazu sądu – wystarczyło polecenie Składkowskiego. W twierdzy brzeskiej z więźniami obchodzono się brutalnie: byli bici, upokarzani, głodzeni, stosowano wobec nich tortury psychiczne. Historycy są podzieleni co do oceny, czy schorowany marszałek wiedział o tym, co dzieje się w twierdzy brzeskiej.

16 i 23 listopada 1930 roku odbyły się wybory, nazywane „wyborami brzeskimi”. Sanacja zwyciężyła bezwzględną większością – ale zbyt małą, by mogła myśleć o zmianie konstytucji.

4 grudnia Piłsudski zrezygnował ze stanowiska szefa rządu. Zastąpił go Walery Sławek, który jednocześnie był szefem BBWR.

Piłsudski udał się na kilka miesięcy na Maderę, w celu podratowania zdrowia i wypoczynku.

Urlop od spraw państwowych zakończył 29 marca 1931. Na pierwszym spotkaniu ze swoimi zwolennikami i najważniejszymi osobami w państwie oświadczył, że chce skupić się na najbliższym mu wojsku. Wskazał równocześnie Józefa Becka jako mocnego kandydata na szefa MSZ, który powinien wkroczyć, jeśli sytuacja międzynarodowa będzie się nadal pogarszać.

Piłsudski postulował prowadzenie polityki równowagi między Niemcami a Związkiem Radzieckim (jej wyrazem było podpisanie paktu o nieagresji z Sowietami w 1932 roku). Z dużym niepokojem obserwował wydarzenia w Niemczech, zwłaszcza po tym jak 30 stycznia 1933 roku do władzy doszedł Adolf Hitler.

Piłsudski opowiadał się za prewencyjnym – wspólnym z Francją – ataku na Niemcy. Kiedy jednak Francja nie wyraziła zainteresowania, marszałek szukał porozumienia z Niemcami, w wyniku czego Polska w styczniu 1934 roku podpisała z Niemcami dziesięcioletnią deklarację o nieagresji.

15 czerwca 1934 roku doszło Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów przeprowadziła zamach na ministra spraw wewnętrznych – Bronisław Pieracki w jego wyniku zginął. To był jeden z powodów, dla których prezydent Mościcki zarządził utworzenie obozu internowania w Berezie Kartuskiej. Bez wyroku sądowego przetrzymywano w nim m.in. wrogów politycznych sanacji.

13. Konstytucja kwietniowa