2. Józef Piłsudski. Działalność konspiracyjna w latach poprzedzających I wojnę światową

Kilkanaście lat przed wybuchem I wojny światowej Piłsudski poświęcił na wzmocnienie i radykalizację działalności PPS.

W 1902 roku zaczął wydawać nowe konspiracyjne pismo „Walka”. Tym działaniom sprzyjała wojna rosyjsko-japońska. Piłsudski, analizując sytuację w Rosji doszedł do wniosku, że pora pomyśleć o konspiracyjnych oddziałach zbrojnych, które w dogodnym momencie mogłyby stanąć do walki z zaborcą.

Jednocześnie Piłsudski zdawał sobie sprawę, że polski obóz niepodległościowy jest wyjątkowo podzielony. Dlatego działacze PPS zaczęli nawiązywać nieoficjalne kontakty z przedstawicielami innych ugrupowań, w tym z Narodową Demokracją, której przywódcą był Roman Dmowski. Ideowa przepaść, dzieląca obydwa ugrupowania, musiała zejść na drugi plan, gdy pojawiała się realna – choć jeszcze mglista – szansa na walkę z zaborcą.

PPS opowiadała się za stworzeniem legionów polskich w Japonii, których szeregi mieliby zasilać polscy dezerterzy z armii rosyjskiej. Legiony walczyłyby po stronie Japonii, zaś socjaliści usiłowali przekonać dyplomatów japońskich w Paryżu i Londynie, że Polacy są w stanie dostarczać cenne informacje wywiadowcze, jeśli Japonia zadeklaruje poparcie dla niepodległości Polski na przyszłej konferencji pokojowej. Misja ta jednak nie powiodła się i PPS ostatecznie zdecydowała się na wysłanie do Japonii Józefa Piłsudskiego oraz Tytusa Filipowicza – mieli oni na miejscu prowadzić rozmowy o możliwej współpracy.

Wysłannicy dotarli do Tokio. Podczas wizyty w Sztabie Generalnym zaproponowali, by rząd Japonii zobowiązał się do stałego finansowania socjalistycznej organizacji bojowej, dostarczania broni oraz podnoszenia kwestii polskiej na arenie międzynarodowej a także utworzenia legionu polskiego na terenie Japonii. Jednak Japończycy propozycję socjalistów odrzucili – udzielili tylko jednorazowego wsparcia w wysokości 20 tysięcy funtów.

Powróciwszy do kraju, Piłsudski opowiedział się za radykalizacją działań, do wzniecenia powstania włącznie. Gdy wybuchła rewolucja 1905 roku do walki z zaborcą ruszyły pierwsze bojówki PPS. Sam Piłsudski zaś stanął na czele nowej Organizacji Bojowej PPS. Szybko okazało się, że jest ona zupełnie niezależna od dość zachowawczego i ostrożnego w decyzjach kierownictwa partii.

W krótkim czasie Organizacja Bojowa liczyła ok. 2 tysięcy członków, którzy dokonywali zamachów na carskich oficjeli, atakowali kasy powiatowe i pociągi pocztowe, transportujące pieniądze.
Sytuacja w partii zmierzała ku rozłamowi. Doszło do niego w listopadzie 1906 roku. Piłsudski stanął na czele PPS-Frakcji Rewolucyjnej (tworzyli ją przede wszystkim członkowie Organizacji Bojowej). Największym sukcesem i najgłośniejszą akcją, przeprowadzoną przez Organizację Bojową PPS było dokonanie 28 września 1908 roku napadu na pociąg pod Bezdanami (25 km od Wilna). Dzięki zuchwałej akcji partia zyskała 200 tysięcy rubli, co pozwoliło spłacić długi a także finansować pomoc dla uwięzionych i ich rodzin.

Zmiany zaszły również w życiu osobistym Piłsudskiego. W małżeństwie przyszłego Naczelnika Państwa działo się od pewnego czasu źle. Piłsudski poznał w tym czasie Aleksandrę Szczerbińską, również działaczkę PPS. Z tego związku przyszły na świat dwie córki – Wanda (1918) i Jadwiga (1920). Piłsudski sformalizował związek dopiero po śmierci swojej żony. Z Aleksandrą Szczerbińską ożenił się w 1921 roku.

Latem 1908 roku z inicjatywy Piłsudskiego we Lwowie powstał konspiracyjny Związek Walki Czynnej, związany z PPS–Frakcją Rewolucyjną, ale pomyślany tak, by mogli do niego dołączać inne organizacje niepodległościowe, nie identyfikujące się z PPS. Na czele ZWC stanął Kazimierz Sosnowski, a jednym z jego członków był Władysław Sikorski. Miał to być – według koncepcji Piłsudskiego – zalążek polskiej armii.

Czytaj dalej:

3. Udział Józefa Piłsudskiego w I wojnie światowej