4. Piłsudski Naczelnik Państwa

Realizując misję powołania rządu narodowego, Piłsudski zdecydował o sprowadzeniu do Warszawy lewicowego rządu Ignacego Daszyńskiego, z jednoczesnym poleceniem by do rządu weszli przedstawiciele innych stronnictw politycznych.

14 listopada Rada Regencyjna rozwiązała się i przekazała Piłsudskiemu, jako Naczelnemu Dowódcy Wojska Polskiego całą władzę zwierzchnią. 16 listopada Piłsudski notyfikował mocarstwom powstanie państwa polskiego i na stanowisko premiera wyznaczył Ignacego Daszyńskiego. Jednak osoba Daszyńskiego okazała się nie do zaakceptowania przez większość stronnictw – sformował on rząd i natychmiast podał się do dymisji. Nowym premierem został Jędrzej Moraczewski – skład rządu nie różnił się zbytnio od rządu Daszyńskiego. W rządzie Moraczewskiego Piłsudski został ministrem spraw wojskowych. 29 listopada swoim własnym dekretem Piłsudski powołał urząd Naczelnika Państwa i sam go objął – jako Tymczasowy Naczelnik Państwa. Było to świadome nawiązanie do tradycji kościuszkowskiej – Tadeusz Kościuszko również był Naczelnikiem podczas insurekcji.

Naczelnik Państwa miał najwyższą władzę – zarówno cywilną jak i wojskową. Był jednocześnie Naczelnym Dowódcą Wojsk Polskich. Powoływał odpowiedzialnych przed sobą Prezydenta Ministrów (czyli premiera) oraz ministrów.

Jednocześnie Piłsudski wydał dekret nakazujący przeprowadzenie wyborów do Konstytuanty, zaś wcześniej zadekretował ważne z punktu widzenia robotników reformy: wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia i 46-godzinnego tygodnia pracy. Piłsudski podjął również decyzję, że Komitet Narodowy Polski, działający w Paryżu (z udziałem m.in. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego) będzie miał pełnomocnictwo do reprezentowania Polski na konferencji pokojowej. Na rokowania pokojowe pojechali też politycy krajowi – m.in. Ignacy Daszyński – oraz działacze emigracyjni, m.in. Władysław Mickiewicz, syn polskiego wieszcza narodowego.

W tworzącym się państwie był to czas gorący. Na wschodzie trwały ciężkie walki polsko-ukraińskie, m.in. o Lwów. 27 grudnia 1918 roku wybuchło powstanie wielkopolskie – Piłsudski nie mógł w żaden sposób zaangażować się po stronie powstańców, bo Wielkopolska, Poznańskie pozostawało prawnie pod władzą Niemiec, co było usankcjonowane warunkami rozejmu. Obiecał jednak interwencję dyplomatyczną w sprawie zmiany statusu Poznańskiego.

Piłsudski musiał mierzyć się nie tylko z przeciwnikami z zewnątrz, ale i wewnętrznymi wrogami. W styczniu 1919 roku miała miejsce nieudana próba zamachu stanu, za którą stali politycy przeciwni Naczelnikowi, m.in. Eustachy Sapieha. 18 stycznia Naczelnik powołał na premiera Ignacego Paderewskiego, zaś kilka dni później odbyły się wybory do Sejmu, w których zwyciężyła endecja. Związkowi Ludowo-Narodowemu nie udało się jednak zdobyć takiej większości, która pozwoliłaby na obalenie rządu, a tym bardziej usunięcie Piłsudskiego. 20 lutego 1919 roku Sejm przyznał Piłsudskiemu uprawnienia Naczelnika Państwa. Było to jedno z postanowień Małej Konstytucji.

Czytaj dalej:

5. Piłsudski a Wojna polsko-bolszewicka